2026-09-17 verslag

Club Past Rotarians Schouwen-Duiveland sinds 2 november 1993

Verslag: 2026-09-17

AANWEZIG: 18

Cora, Adriaan, Jan vd B, Joop, Mary, Klaas, Mangnus, Dick, Annelies, Saskia, Cees, Antoine, Tonny, Chris, Jaap S, Wim , Huib, Gerrit

MET KENNISGEVING AFWEZIG

Jack, Adriaan, Ineke, Henny, Carjoanne, Guus, Theo, Helma, Vincent, MaartenWilbert,Lisette, Gerrit

VOORZITTER: Cora Beijer

GASTEN e.d.: Ir Wim den Adel (inleider)

MENU: Shahuka, naanbrood, frites, salade

MEDEDELINGEN BESTUUR:

MEDEDELINGEN PROGRAMMACOMMISSIE:

RONDVRAAG: geen

INLEIDING: Ir Wim den Adel:

Al het stoffelijke uit sterren stof ontstaan

Wim neemt ons mee op reis dor het heelal rondom de zon en nog verder……

Wim heeft al eerder voor de past twee presentaties gegeven die projectgericht waren, te weten “de

Trillende tuien van de Erasmusbrug” en “Alles wat mis ging bij het leggen van de funderingsmat

Hammen 13 voor de stormvloedkering Oosterschelde”.

Deze keer heeft hij het over zijn hobby, de kosmologie.

Wim start met zijn presentatie over de afstanden in het heelal gemeten in lichtjaren, 1 lichtjaar is

9500 miljard kilometer. Hij geeft aan dat gezien de afstanden in lichtjaren interstellaire reizen

volgens hem onmogelijk is.

Aangezien alles op atomair niveau in de sterren plaatsvindt, is het nodig eerst wat over atomen te

vertellen. Met het periodiek systeem der elementen van Mendelejev geeft hij aan dat al het

stoffelijke in het heelal, dus ook op aarde is opgebouwd uit 94 verschillende atomen.

De samenstelling van het heelal bestaat voornamelijk uit waterstof 74% en helium 24 %. De overige 2% bestaat uit de overige elementen. Deze 2% zijn in en door de sterren zijn ontstaan.

Stervorming vindt plaats doordat aanwezige “wolken” in het heelal door de zwaartekracht

samentrekken tot een protoster waarbij de druk door de zwaartekracht steeds verder toeneemt en

mede daardoor ook de warmte, totdat bij een temperatuur van 15 miljoen graden waterstof fuseert naar helium. Hierbij ontstaat in de ster een evenwicht tussen zwaartekracht en stralingsdruk.

De processen in onze zon worden verklaart. De zon is een middelmatige ster (gele dwerg) en heefteen leeftijd van 4,5 miljard jaar en is als middelmatige ster zuinig met zijn brandstof. Aangezien de kern van de zon na 9 miljard jaar gevuld is met helium gaat de helium bij 100 miljoen graden fuseren naar vooral koolstof. Verdere fusie is in de zon niet mogelijk en de zon zal op een leeftijd van ca. 11miljard jaar instorten tot een witte dwerg waarbij de lagen om de kern de ruimte ingeblazen worden.

Na ca. 2 miljard jaar na nu, zal het leven op aarde door uitzetten van de zon door opwarming

onmogelijk worden.

Bij zware sterren, meer dan 10 zonmassa’s verlopen de fusiereacties, tot 100 miljoen jaar. De fusiereacties houden op bij het ontstaan van ijzer in de kern, waarna de ster als supernova ontploft. Bij deze ontploffing ontstaat neutronen vangst die mede de oorzaak zijn van elementen zwaarder dan ijzer. Uiteindelijk eindigt Wim zijn verhaal met botsende neutronen sterren waarbij neutronenvangst de hele zware elementen ontstaan zoals goud en uranium.

Met zijn presentatie heeft Wim aangegeven dat naast waterstof he helium die aanwezig waren bij

het ontstaan van het heelal al de andere stoffen door de sterren gevormd zijn.

Hij eindigt de presentatie met een uitspraak van Lawrence M. Kraus, dat wij niet hadden bestaan alsde sterren niet geëxplodeerd waren omdat de stoffen waaruit wij bestaan, koolstof, stikstof, zuurstof, ijzer en andere elementen die van belang zijn geweest voor de evolutie, zijn ontstaan in de nucleaire ovens van de sterren.

Cora, bedankt Wim voor de ruimte reis en biedt hem namens de club een mooie combinatie van alcohol vrij bier aan.